حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 132
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
داريوش كه در خارج ايران كشف شده كتيبهاى است كه در تنگه ( سوئز ) كشف شده و راجع بكانالى است كه بامر داريوش براى ارتباط درياى مغرب با درياى احمر كندهاند نسخه مصرى اين كتيبه مخصوصا جالب توجّه است از اين حيث كه نشان ميدهد رفتار داريوش در ممالك تابعه چگونه بوده : در نسخه مصرى اينتارپوش ( يعنى داريوش ) فرعون مصرى و بنابر - اين زاده ( نيت ) مادر خدايان و برادر ( را ) آلهه آفتاب مىباشد و از تمام فراعنه قبل قوى شوكتتر است زيرا تمام مردمان را تابع مصر نموده در فهرست ممالك تابعه اول پارس و بعد ماد و در آخر مملكت سكاها ذكر شده از ذكر ساير كتيبهها چون در اين مختصر نگنجد مىگذريم « 1 » باب سوم دورهء مقدونى و يونانى - اسكندر و سلوكىها فصل اول فتوحات اسكندر بعد از فوت داريوش سوم تسخير ممالك شرقي ايران اسكندر پس از آنكه به كارهاى تپورستان
--> ( 1 ) - فهرست مختصر كتيبههاي ديگر اين است : كتيبه داريوش در تخت جمشيد و الوند ( در قرب عباسآباد در نزديكى همدان ) دو لوحه كه اخيرا در همدان كشف شده و حدود ايران را نشان ميدهد . كتيبههاى خشيارشا در تخت جمشيد و الوند و وان ( در ارتوقاپو ) اين كتيبهها مختصر است و خشيارشا را معرفى مىكند كتيبه داريوش دوّم ( معرفى شاه است ) كتيبه اردشير دوّم راجع به ساختن صورتهاي مهر و اناهتيا كتيبه اردشير سوّم مبني بر معرّفى اين شاه از دو كتيبه آخرى معلوم است كه ويشتاسب و ارسام شاه نبودهاند . اشيائى كه كتيبه دارد مانند گلدانها و مهرها زياد است قابل ذكر است كه تا چند سال قبل سنگى در سر قبر شاه نعمت اللّه در كرمان بوده و كتيبهاى باسم داريوش داشته بعد اين سنگ مفقود شده كتيبههاى مختصر كوروش را در جاى خود ذكر كردهايم در 1306 هجرى در پاسارگاد مجسمه ناقصى از كوروش پيدا شده كه بر آن اين كلمات را نوشتهاند « منم كوروش شاه بزرگ » ( اكتشاف پروفسر هرتسفلد )